Εισαγωγή
Η Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενίσχυση της εφαρμογής της αρχής της ισότητας της αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή για εργασία της αυτής αξίας, μέσω της μισθολογικής διαφάνειας και μηχανισμών επιβολής (ΕΕ 2023/970) εισάγει και στην Ελλάδα ένα νέο κανονιστικό πλαίσιο με στόχο την ενίσχυση της ισότητας στις αμοιβές, της διαφάνειας και της λογοδοσίας στον χώρο εργασίας.
Ως καταληκτική ημερομηνία ενσωμάτωσής της στα τα Κράτη – Μέλη (συνεπώς και στην Ελλάδα), ήταν η 7 Ιουνίου 2026, προθεσμία που δεν τηρήθηκε στην ελληνική έννομη τάξη, καθώς μόλις την 17 Ιουνίου 2026, ολοκληρώθηκε η δημόσια διαβούλευση του σχετικού νομοσχεδίου. Παρά την εκπρόθεσμη ενσωμάτωση της Οδηγίας, η ύπαρξη ενός διαμορφωμένου σχεδίου νόμου αποτελεί μια θετική εξέλιξη και δημιουργεί προσδοκίες για την άμεση ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας.
Η νέα Οδηγία ενισχύει ουσιαστικά τη διαφάνεια στις διαδικασίες πρόσληψης και επαναβεβαιώνει την αρχή της ίσης αμοιβής για εργασία ίσης αξίας. Παράλληλα, εισάγει νέες υποχρεώσεις συμμόρφωσης, αναφοράς στοιχείων και εταιρικής διακυβέρνησης, απαιτώντας από τους οργανισμούς να υιοθετήσουν μια πιο οργανωμένη, τεκμηριωμένη και βασισμένη σε δεδομένα προσέγγιση στις πολιτικές αμοιβών.
Βασικές Υποχρεώσεις των Εργοδοτών κατά τη Διαδικασία Πρόσληψης
Οι υποψήφιοι εργαζόμενοι αποκτούν το δικαίωμα να λαμβάνουν από τον δυνητικό εργοδότη, στο πλαίσιο της ορθής εταιρικής συμμόρφωσης, πληροφορίες σχετικά με:
- την αρχική αμοιβή ή το εύρος αυτής, βάσει αντικειμενικών και ουδέτερων ως προς το φύλο κριτηρίων που αντιστοιχούν στη συγκεκριμένη θέση εργασίας και
- κατά περίπτωση, τις σχετικές διατάξεις συλλογικής σύμβασης εργασίας που εφαρμόζονται για τη θέση.
Οι πληροφορίες αυτές θα πρέπει να παρέχονται εγκαίρως, ώστε να διασφαλίζεται μια διαφανής και τεκμηριωμένη διαπραγμάτευση αποδοχών, όπως ενδεικτικά μέσω της δημοσίευσης της αμοιβής στην αγγελία εργασίας ή πριν από τη διεξαγωγή της συνέντευξης.
Παράλληλα, απαγορεύεται στους εργοδότες να ζητούν από τους υποψηφίους πληροφορίες σχετικά με το μισθολογικό ιστορικό τους.
Επιπλέον, οι εργοδότες οφείλουν να διασφαλίζουν ότι οι αγγελίες θέσεων εργασίας και οι τίτλοι εργασίας είναι ουδέτεροι ως προς το φύλο και δεν δημιουργούν άμεσες ή έμμεσες διακρίσεις, ώστε να προστατεύεται αποτελεσματικά η αρχή της ίσης αμοιβής.
Διαφάνεια στις Πολιτικές Αμοιβών
Η Οδηγία προβλέπει ότι οι εργοδότες θα πρέπει να καθιστούν εύκολα προσβάσιμα στους εργαζομένους τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για:
- τον καθορισμό των αποδοχών,
- τα επίπεδα αμοιβών, και
- τη μισθολογική εξέλιξη.
Τα κριτήρια αυτά πρέπει να είναι αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο.
Παράλληλα, οι εργαζόμενοι αποκτούν το δικαίωμα να ζητούν και να λαμβάνουν εγγράφως πληροφορίες σχετικά με το επίπεδο των αποδοχών τους, καθώς και πληροφορίες για τις μέσες αποδοχές εργαζομένων που εκτελούν ίδια ή ισοδύναμη εργασία.
Υποχρεώσεις Αναφοράς και Δημοσιοποίησης Στοιχείων
Οι εργοδότες, ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης, θα υποχρεούνται επίσης να παρέχουν συγκεκριμένα στοιχεία σχετικά με την επιχείρησή τους, όπως:
α) το μισθολογικό χάσμα των φύλων,
β) το μισθολογικό χάσμα των φύλων ως προς τα συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία,
γ) το διάμεσο μισθολογικό χάσμα των φύλων,
δ) το διάμεσο μισθολογικό χάσμα των φύλων ως προς τα συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία,
ε) το ποσοστό των γυναικών και ανδρών εργαζομένων που λαμβάνουν συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία,
στ) το ποσοστό των γυναικών και ανδρών σε κάθε τεταρτημοριακό μισθολογικό κλιμάκιο,
ζ) το μισθολογικό χάσμα των φύλων ανά κατηγορία εργαζομένων, κατανεμημένο ανά συνήθη βασικό μισθό και συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία.
Οι εργαζόμενοι προστατεύονται επίσης από οποιαδήποτε δυσμενή μεταχείριση ή αντίποινα λόγω άσκησης των δικαιωμάτων που τους παρέχει η Οδηγία ή λόγω υποστήριξης συναδέλφων τους.
Σύμφωνα με την Οδηγία, οι ανωτέρω υποχρεώσεις διαφάνειας και αναφοράς επηρεάζουν τους εργοδότες ως έπεται:
- Οι εργοδότες με 250 ή περισσότερους εργαζομένους παρέχουν, έως τις 7 Ιουνίου 2027 και στη συνέχεια κάθε έτος, τις πληροφορίες που ορίζονται ανωτέρω (στοιχεία α-ζ) σχετικά με το προηγούμενο ημερολογιακό έτος.
- Οι εργοδότες με 150 έως 149 εργαζομένους παρέχουν, έως τις 7 Ιουνίου 2027 και στη συνέχεια ανά τριετία, τις πληροφορίες που ορίζονται ανωτέρω (στοιχεία α-ζ) σχετικά με το προηγούμενο ημερολογιακό έτος.
- Οι εργοδότες με 100 έως 149 εργαζομένους παρέχουν, έως τις 7 Ιουνίου 2031 και στη συνέχεια ανά τριετία, τις πληροφορίες που ορίζονται ανωτέρω (στοιχεία α-ζ) σχετικά με το προηγούμενο ημερολογιακό έτος.
Τα κράτη μέλη μπορούν, βάσει του εθνικού δικαίου, να απαιτούν από τους εργοδότες με λιγότερους από 100 εργαζομένους να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την αμοιβή.
Πεδίο εφαρμογής
Παρότι ορισμένες από τις υποχρεώσεις του νόμου αφορούν μόνο επιχειρήσεις που απασχολούν συγκεκριμένο αριθμό εργαζομένων, οι βασικές υποχρεώσεις συμμόρφωσης έχουν ευρύ πεδίο εφαρμογής.
Ειδικότερα, εφαρμόζονται:
- στα άτομα που απασχολούνται ή είναι υποψήφια για απασχόληση στο Δημόσιο, στον ευρύτερο δημόσιο τομέα και στον ιδιωτικό τομέα, ανεξαρτήτως της σχέσης εργασίας ή της μορφής απασχόλησης (συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων έργου και της έμμισθης εντολής), ανεξάρτητα από τη φύση των υπηρεσιών,
- στα άτομα που ασκούν ελευθέριο επάγγελμα, καθώς και
- στα άτομα που λαμβάνουν ή είναι υποψήφια να λάβουν επαγγελματική εκπαίδευση οποιουδήποτε είδους και μορφής.
Συνεπώς, το πεδίο εφαρμογής του νόμου εκτείνεται πέρα από τις κλασικές σχέσεις εξαρτημένης εργασίας και καλύπτει ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα μορφών απασχόλησης και επαγγελματικής κατάρτισης.
Συμπέρασμα
Εν όψει της επικείμενης κατάθεσης και ψήφισης του σχετικού νόμου ενσωμάτωσης της Οδηγίας στην Ελλάδα, οι επιχειρήσεις και ειδικότερα τα τμήματα ανθρωπίνου δυναμικού αυτών (human resources departments) καλούνται να αξιολογήσουν έγκαιρα τις υφιστάμενες δομές αμοιβών, τις πρακτικές προσλήψεων και τις δυνατότητες διαχείρισης δεδομένων τους.
Η συμμόρφωση με το νέο πλαίσιο δεν αποτελεί μόνο νομική υποχρέωση, αλλά και ευκαιρία για την ενίσχυση της αξιοπιστίας, της ισότητας και της εμπιστοσύνης στο εργασιακό περιβάλλον.